Hosanna en Excelsior
- Vanaf 1900: Verenigingsleven en cultuur
Onderwijzers hebben aan de wieg van het culturele leven van Bunschoten-Spakenburg gestaan. Meester Aart Blokhuis (1879-1946) richtte in het najaar van 1906 een koorgezelschap voor de jeugd op, dat vandaag voortleeft als de oratoriumvereniging ‘Hosanna’. Meester Peter Koelewijn (1879-1918) was in de herfst van 1907 de initiatiefnemer tot de oprichting van een muziekvereniging, die bij zijn heroprichting in 1920 de naam ‘Excelsior’ kreeg. Geestelijke liederen en nationale melodieën behoorden tot het oudste repertoire. Kerkelijke hoogtijdagen en gebeurtenissen in het Oranjehuis waren de gelegenheden waarbij zij ten gehore werden gebracht. Beide verenigingen behoren nog steeds tot de toppen van het plaatselijke culturele landschap, maar er is meer…
Kerkelijke oorsprong
Het verenigingsleven in Bunschoten heeft een kerkelijke oorsprong. Idealen van predikanten en onderwijzers waren hier de drijvende kracht. De oudste bijbelstudievereniging kwam in 1875: J.V. Spreuken 9 : 10a.
Het verenigingsleven breidde zich na 1900 uit buiten de kerkelijke sfeer in talrijke schakeringen. De aanvankelijke idealistische bedoeling, de culturele verheffing, is steeds meer vervangen door die van ontspanning en verstrooiing. Op hun manier zijn alle verenigingen cultuurdragers, of het nu de grote cultuur betreft of de lokale cultuur, gedragen door talloze vrijwilligers. Om cultuurinitiatieven te bevorderen heeft de Gemeente Bunschoten in 1992 de tweejaarlijkse cultuurprijs ingesteld.
Zingen en blazen voor God en koningin
Sinds de komst van meester Janssen van Rijssen in 1879 werd er al georganiseerd gezongen. ‘Hosanna’ werd de eerste zangvereniging met een ononderbroken bestaan. Meester Aart Blokhuis werd in 1910 als dirigent opgevolgd door de zeer muzikale aannemer Dirk van den Hoogen. Onder leiding van dirigent Jan Coljé (1948-1965) werd vanaf 1955 elk jaar een groot meesterwerk met orkest uitgevoerd; in het begin uitsluitend oratoria. De schroom voor anderstalige en niet-kerkelijke muziek werd steeds meer overwonnen. Een andere bekende dirigent was Anton Krelage (1965-1978). ‘Hosanna’ ontving in 2000 de gemeentelijke millenniumprijs en in 2006 de Anjerprijs. Het koor telde in zijn hoogtij zo’n 150 leden, op dit moment circa 100.
In het dorp zijn nog meer koren, waarvan de geschiedenis soms 50 jaar teruggaat. In 1998 werd op initiatief van ‘Hosanna’ het korengebouw ‘De Samenklank’ gebouwd, waarin koren de ruimte hebben om te oefenen.
Bij de oprichting van ‘Excelsior’ was de man van de schatrijke Machteltje Vedder, Machiel Jacob Houpst (†1939), de geldschieter. Hij had in 1898 ook al betaald aan de opvoering van ‘De inneming van Den Briel’ tijdens de kroningsfestiviteiten, waarbij het dorp kennis had gemaakt met het Amersfoortse fanfareorkest. Tot de oudste leden van Excelsior behoorde Gijsbert Koops (later voorzitter van Hosanna, †1966); zijn vier zoons zouden in zijn voetsporen volgen. De oorspronkelijke fanfare werd in 1955 uitgebreid met een drumband, en in 1973 met een slagwerkgroep en majorettes. ‘Excelsior’ kreeg in 2007 de gemeentelijke cultuurprijs.
Reciteerverenigingen
Vanaf 1920 kwam het verenigingsleven in een stroomversnelling. Er ontstonden verschillende zogeheten reciteerverenigingen met de mooiste namen. Ze bestonden tot in de Tweede Wereldoorlog. Het waren clubs van algemene ontwikkeling waar maatschappelijke, politieke en culturele onderwerpen aan de orde kwamen. Ze vergaderden vaak in het gebouw Volksbelang (1912) aan de Zuidwenk.
Het dorp kreeg zijn eigen christelijke oranjeverenigingen: Wilhelmina (1923) in Spakenburg, Juliana (1948) in Bunschoten (in 2004 verenigd), Beatrix (1947) aan Eemdijk.
De plaatselijke bibliotheek dateert van 1948 (1963 aan Kerkstraat, 1980 aan Bikkersweg).
Klaas Zwaan
Na de oorlog was er meer ruimte voor individuele cultuuruitingen. In dat verband mag hier de naam van kunstschilder Klaas Zwaan (1922-1998) niet ongenoemd blijven. Hij legde op zijn eigen typisch impressionistische manier talrijke plekken en alledaagse taferelen van zijn geliefde geboortedorp vast in schitterende kleurrijke plaatjes. In deze canon zijn er verschillende opgenomen. Ook hij verdiende daarmee in 1995 de gemeentelijke cultuurprijs.
